युद्धार्थं : भाग १

 

=====================

युद्धार्थं : भाग १ 

=====================

काही सहस्र वर्षांपूर्वी

....

इंद्रलोकातील आकाशाकडे अर्जुन एकटक पाहत होता. त्याला इथे येऊन बराच काळ लोटला होता. आता त्याला द्रौपदीची, आपल्या भावांची वारंवार आठवण येऊ लागली होती. 

गंधर्वांच्या सुरेल गाण्यांनी, अप्सरांच्या नृत्यांच्या लयबद्ध हालचालींनी आणि स्वर्गीय वैभवाने वेढलेला असूनही — त्याने मनाला कोणत्याही मोहपाशात अडकू दिले नव्हते.

ह्या काळात विश्वावसु गंधर्वाचा पुत्र, चित्रसेन त्याचा जिवलग मित्र झाला होता. कदाचित कुठल्याशा अंतर्प्रेरणेतून, अर्जुनाने चित्रसेनाकडून नृत्य व गायन ह्या दोन्ही कला उत्तमरित्या अवगत करून घेतल्या होत्या. पण ह्या कला आत्मसात करताना वा त्यापूर्वीही अर्जुनाने त्यांचे लक्ष मूळ ध्येयावरून कधीच ढळू दिले नव्हते. 

त्याच्या ह्या एकाग्रतेचे आणि चिकाटीचे फळ म्हणजे — देवगणांनी  हातचे न राखता,शक्य त्या सर्व प्रकारच्या शस्रविद्या, अस्त्रविद्या त्याला शिकविल्या होत्या, प्रदान केल्या होत्या. अर्जुनाचे लक्ष्य अत्यंत स्पष्ट असल्यामुळे, त्याने अनेक  विद्या केवळ प्राप्त केल्या नव्हत्या, तर त्यात नैपुण्यही मिळविले होते. 

अर्जुनाच्या अस्त्रशस्त्रविद्याप्राप्तीकडे, त्याच्या प्रगतीकडे इंद्रदेव स्वत: लक्ष ठेवून होते. जेव्हां त्यांना असा विश्वास वाटला की अर्जुन त्याच्या उद्दिष्टांमध्ये पूर्ण यशस्वी झाला आहे, तेव्हां एक दिवस ते स्वत:हून त्याला भेटायला  आले. 

त्यांनी अर्जुनाच्या मस्तकावर हात ठेवला आणि अत्यंत प्रसन्नमुद्रेने ते अर्जुनाला म्हणाले :

"हे वीरा, आता देवगण सुद्धा तुला युद्धात हरवू शकणार नाहीत, तर मनुष्यलोकात तुला कोण हरवणार ? तू आता अजिंक्य झाला आहेस, अजेय झाला आहेस. भविष्यकाळातही अस्त्रयुद्धात तुझ्यासम दुसरा कोणी होणार नाही." 

इंद्रदेव पुढे म्हणाले —

"हे धनंजया, तू जी पंधरा विशेष अस्त्रे प्राप्त केली आहेस, त्या योगे तू पाचही प्रकारच्या युद्धविद्यांमध्ये इतका निपुण झाला आहेस की तुझ्यासारखा आता कुणीही नाही. तुला अस्त्र चालविता येते, परतही बोलावता येते, अस्त्राची पुनरावृत्तीही सुद्धा करता येते. तू प्रायश्चित्ताचा आणि प्रतिघाताचा मार्गही जाणतोस. त्यामुळे आता तुझ्यासमोर, एक मोठे कार्य पार पाडण्याची वेळ येऊन ठेपली आहे." (१)

त्यावर अर्जुन देवराज इंद्राला म्हणाला "मी करू शकेन, असे कोणतेही योग्य कार्य मी पार पाडेनच, असे समजा."

त्यावर इंद्रदेव हसले. "तिन्ही लोकांमध्ये असे कोणतेच कार्य नाही, जे तू करू शकणार नाहीस."  

नंतर इंद्रदेव म्हणाले "निवातकवच नामक दानव माझे शत्रू आहेत आणि त्यांचे आश्रयस्थान समुद्राच्या गर्भात आहे.  त्यांची संख्या आता तीन कोटी इतकी वाढली आहे. त्या सर्वांचे रुप,बल आणि तेज एकसारखे आहे. असे समज की त्यांचा पराभव, हीच माझी गुरुदक्षिणा आहे." 

असे सांगूम इंद्रदेवांनी मोरपंखी रंगासारख्या दिव्य तेजाने झळकणारा एक रथ, मातली नावाच्या सारथ्यासह अर्जुनास दिला. नंतर त्याच्या मस्तकावर विशिष्ट शिरस्त्राण बांधले आणि स्वत:च्या अंगावर असलेल्या विभूषणांसारखीच, सर्व विभूषणे अर्जुनाला  दिली. त्यासोबतच एक अभेद्य कवच, त्यांनी अर्जुनाच्या अंगावर चढविले . नंतर अर्जुनाच्या गाण्डीव धनुष्यावर एक अजर प्रत्यंचा चढविली गेली. 

इंद्रदेवांनी दिलेल्या त्या रथात आरुढ होऊन मातलीसह अर्जुन तिथून निघाला. त्या रथाच्या आवाजाने जागृत झालेल्या इतर देवतांनी त्याला रथ घेऊन जाण्याचे कारण विचारले. 

अर्जुनाने प्रयोजन सांगितल्यावर त्या सर्वांनी, अर्जुनाला अनेक आशीर्वाद आणि शुभेच्छा दिल्या आणि युद्धघोषासाठी एक शंख दिला. तेव्हां कवचधारी अर्जुन रथात बसून, त्या देवदत्त शंखासह, युद्धाचा विजयी होण्याचा ठाम निश्चय करून तिथून निघाला. 

आकाशमार्गे प्रवास करत तो रथ एका समुद्रतीरावर पोहोचला. तिथे पोहोचल्यावर आणि नंतरही समुद्रावरून आकाशमार्गे तो रथ प्रवास करत असताना, त्या अथांग समुद्राची विविध रुपे न्याहाळण्यात अर्जुन तल्लीन झाला होता. समुद्राच्या रौद्र रुपाकडे त्याची दृष्टी खिळून राहिली होती. 

निवातकवचांची 'मणिमती' नगरी आता निकट येत होती.... 

---------------------------------------

सहलेखक : विकास द. बापट आणि बिंग को-पायलट

=======================

अवांतर : 

(१)

इथे युद्धाच्या पाच विद्या इंद्रदेवांनी स्वत: सांगितल्या आहेत त्या अस्त्र (शस्त्र) चालविणे, ते परत घेणे, त्याच अस्त्राची (शस्त्राची) पुनरावृत्ती करणे, प्रायश्चित्त (निर्दोष प्राणीवध झाल्यास त्याला पुनर्जीवित करणे) व प्रतिघात (पराभूत झालेले अस्त्र (शस्त्र) पुनरुज्जिवित करणे) अशा आहेत.  

भगवान परशुरामांनी 

अमुक्त (हातात शस्त्र धरूनच कराता येते असे युद्ध   उदा. तलवार ) , 

मुक्तामुक्त (जे शस्त्र हातात धरून वापरता येते व फेकूनही मारता येते अशा शस्त्राने केलेले युद्ध  उदा. भाला), 

मुक्त किंवा पाणिमुक्त (हातातून मुक्त झाल्यावरच ज्या शस्त्राचा उपयोग होतो, त्या श्स्त्राने केलेले युद्ध  उदा. चक्र), 

यंत्रमुक्त (कोणत्याही यंत्राच्या वा साधनाच्या साह्याने केलेले युद्ध   उदा. धनुष्य-बाण, गोफण)  

आणि 

मंत्रमुक्त (नैसर्गिक शक्तींचा उपयोग करून केलेले युद्ध   उदा. अस्त्रविद्या)

असे युद्धाचे प्रकार दिले आहेत.

अन्य एका ठिकाणी (जामदग्न्य धनुर्वेद) ढोबळमानाने तंत्रयुद्ध (शारीरिक बलाचा वापर करून केलेले युद्ध), यंत्रयुद्ध (साधन  / शस्त्र वापरून केलेले युद्द), मंत्रयुद्ध (मंत्रांचा प्रयोग करून केलेले युद्ध, अस्त्रयुद्ध )  असे प्रकार दिले आहेत. 

========================

=====

क्रमश: 

=====

===============================

अस्वीकृती / अस्वीकरण / Disclaimer 

===============================

ह्या काल्पनिक विज्ञानकथेतील मूळ संकल्पना आणि कथावस्तूसाठी (Plot), तसेच  कथाविस्तारासाठी पुरवलेल्या / वापरलेल्या अनेक कल्पना माझ्या असल्या, तरी कथावस्तुची मांडणी, कथाविस्तार, काही संवाद व संदर्भ आदि बहुतांश कथाभाग, हा यांत्रिक बुद्धिमत्तेच्या साहाय्याने, मायक्रोसॉफ्टच्या बिंग को‑पायलट ए.आय. च्या माध्यमातून लिहिला आहे.

ह्या कथेत काही पुराणैतिहासिक संदर्भ वापरले आहेत. काही ठिकाणी असे संदर्भ जसेच्या तसे न वापरता, विज्ञान व तंत्रज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून पुनर्कल्पित केले आहेत. ह्या मागे मूळ ग्रंथ, कुणाच्याही परंपरा, श्रद्धा किंवा श्रद्धास्थानांचा अपमान करण्याचा कोणताही हेतू नाही. हे संदर्भ केवळ विज्ञानकथेला पोषक ठरावेत ह्या उद्देशाने वापरले आहेत.

ह्या शिवाय काही सत्यघटना, देश‑प्रदेश‑नगर‑गावांची नावे किंवा ऐकीव घटना कथेत गुंफल्या आहेत; त्यामागे केवळ आणि केवळ कथेला रंजक करण्याचा प्रयत्न आहे, अन्य कोणताही हेतू नाही.

ह्या कथेतून कोणतेही असत्यकथन रुजविणे, प्रस्थापित करणे किंवा कोणताही उद्देश साधणे — अशा दिशेने माझा हा प्रयत्न नाही. ह्या कथेचा कोणताही भाग प्रत्यक्षात तसाच (किंवा साधारण तसाच) घडला आहे, असे सुचविण्याचा माझा हेतू नाही.

ह्या कथेचा वापर करून कुणीही, कुठल्याही प्रकारचा/चे भ्रम पसरविला/ले, विपरीत निष्कर्ष काढले किंवा तत्सम कृती केल्या, तर त्याचे संपूर्ण उत्तरदायित्व संबंधित व्यक्तीचे / व्यक्तीसमूहाचे राहील.

ह्या कथेत आढळणारे प्रसंग, पात्रे, व्यक्तिरेखा, संस्था, संघटना किंवा स्थळे आदि, कुठल्याही स्वरुपात  प्रत्यक्षातील व्यक्ती, समूह, संस्था, संघटना, देश, प्रदेश, नगर किंवा गाव ह्यांच्याशी पूर्ण किंवा अंशतः साधर्म्य दाखवित असल्यास, तो निव्वळ योगायोग समजावा. अशा साधर्म्यावरून कोणतेही निष्कर्ष काढणे किंवा कृती करणे, हा वाचकाचा स्वतःचा निर्णय असेल; त्याचे उत्तरदायित्व माझे नसेल.

सोबतचे चित्र केवळ प्रातिनिधिक स्वरुपाचे समजावे.

तळटीप: 

विस्तारभयास्तव, ह्या विज्ञानकथेला अधिक रंजक करणे टाळले आहे; त्यामुळे निदान काही परिच्छेदात तरी, आपण विज्ञानकथा वाचत नसून एखाद्या विज्ञान माहितीपटाची प्रतिलिपि (Transcript of a Science Documentary), वाचत आहोत, असे वाचकांना वाटण्याची शक्यता आहे. 

विकास दत्तात्रेय बापट

=====================