ड्रोन

================
#विज्ञान_लघुकथा क्रमांक ३
================
(अर्थातच सर्व नावे आणि कथाविषयासह पूर्णत: काल्पनिक)

====
स्टेटमेंट १ - सारांश
====
XXXX च्या सर्विस अँड सपोर्ट सेक्शन मध्ये मी, अॅंथनी गोमेज , गेले तीन वर्षे काम करत आहे.  माझ्या माहितीनुसार, २७ फेब्रुवारीला YYYY पोलिस स्टेशनकडून, आमच्या कस्टमर सर्विसला, सर्विस रिक्वेस्ट कॉल आला. त्याच दिवशी दुपारी ३ वाजून २७ मिनिटांनी, NR15 (सिरियल क्रमांक - MUNXXDD6489) च्या ट्रबलशूटिंगसाठीचा क्रिटिकल कॉल असाईन झाल्याचा मेसेज मला मिळाला. तेंव्हा आधीचा कॉल आटपून मी ऑफिसला परतत होतो. पण क्रिटिकल कॉल असल्यामुळे, मी ऑफिसला न जाता, डायरेक्ट  YYYY पोलिस स्टेशनला गेलो.  तिथे असलेल्या, NR15 ला कोणतेही फिजिकल डॅमेज नव्हते, पण त्याची बॅटरी डाऊन झाल्याचे इंडिकेटर दाखवत होता.  सिरियल क्रमांक पाहून मी त्याची वॉरंटी चेक केली आणि मगच त्याचे बॅकपॅनल उघडले. त्यानंतर माझा स्वत:चा आयडेंटिटी कोड टाकून, सेल्फटेस्ट रन केली.  सेल्फटेस्टच्या रिपोर्टनुसार, प्रायमरी बॅटरी पूर्णपणे डेड होती. त्यामुळे 'स्पेअर बॅटरीची रिक्वेस्ट द्यावी लागेल आणि तशी रिक्वेस्ट फक्त त्या NR15 चा ओनरच देऊ शकतो' असे मी तिथे सांगितले. तसा फील्ड रिपोर्टही, मी तात्काळ ऑनलाइन भरला,  त्यावर तिथल्या, स्टेशन इनचार्जचे ऑथेंटिकेशन लोड केले आणि मी तिथून निघालो. कामाचा लोड खूप जास्त असल्याने,   त्यानंतर काय झाले याची चौकशी मी केली नव्हती.

====

====
स्टेटमेंट २ - सारांश
====
मी, सुधाकर अवसरीकर,  साधारण पाच वर्षांपूर्वी XXXX मध्ये एरिया मॅनेजर म्हणून रुजू झालो.  पूर्ण MG विभाग माझ्या अखत्यारीत येतो.   २७ फेब्रुवारीला, संध्याकाळी पाचच्या सुमारास,  YYYY पोलिस ठाण्याच्या इनचार्जकडून, माझ्या मोबाईलवर कॉल आला. एका ड्रोनची लॉस्ट अँड फाऊंडची केस होती. त्यांनी फील्ड रिपोर्टचा उल्लेख केला म्हणून मी लगेच तो तपासून बघितला. मी त्यांना म्हटले की मी उद्या स्पेअर बॅटरी पाठवितो. दरम्यानच्या काळात ओनरशी बोलून, फॉरमॅलिटीज पूर्ण करता येतील, असा माझा होरा होता.  पण त्यांना काही तपासासाठी, तो ड्रोन तात्काळ सुरू करून हवा होता.  'तुम्ही स्वत: बॅटरी घेऊन या' असे त्यांनी मला सांगितले. आमच्याकडच्या एका वरिष्ठ सर्विस टेक्निशियनला, मी एका नव्या ड्रोनची बॅटरी काढायला सांगितली आणि ती बॅटरी घेऊन आम्ही दोघे YYYY ठाण्यात पोहोचलो.

त्या ड्रोनची बॅटरी बदलली आणि चाचणी घेतली. तो व्यवस्थित चालू होता. त्या ड्रोनचा, गेल्या पाच दिवसातला सविस्तर रूट लॉग, त्यांना हवा होता. सहसा असा लॉग आम्ही देत नाही, कारण त्यात मॅप, ऑडिओ, विडियो असा बराच डाटा असतो. त्यात प्रायव्हसी इश्यू येतात.  पण त्यांच्या एकंदर बोलण्यावरून  प्रकरण गंभीर आहे, हे माझ्या लक्षात आले होते, त्यामुळे त्यांच्याकडून लेखी विनंती घेतली आणि तिथल्याच संगणकावर लॉगिन करून, त्यांना हवा असलेला लॉग मी काढून दिला.  आणखी काही मदत लागली तर तुम्हाला यावे लागेल असे त्यांनी मला सांगितले. मी हो म्हटले. सर्विस रिपोर्टची फॉरमॅलिटी पूर्ण केली आणि आम्ही दोघेजण तिथून निघालो. 

====

====
स्टेटमेंट ३ - सारांश
====
माझे पूर्ण नाव विराज धर्मापूरकर असे आहे.   पोलिसांनी ताब्यात घेतलेला NR15 (सिरियल क्रमांक - MUNXXDD6489) हा ड्रोन, माझ्या मालकीचा असून, गेल्या महिन्याच्या, म्हणजे फेब्रुवारीच्या  ११ तारखेला,  XXXX च्या ऑनलाइन पोर्टल वर ऑर्डर देऊन मी, तो विकत घेतला होता. मी 'मेड टू ऑर्डर' नावाचे फूडजॉइन्ट चालवितो, रात्री दहा ते सकाळी सहा या वेळात. या व्यवसायाच्या निमित्ताने मी फूड डिलिव्हरीसाठी ड्रोन्सचा वापर करतो.  त्याचे लायसन्स माझ्याकडे आहे. ऑर्डरचे प्रमाण वाढले असल्याने, मी हा जास्तीचा ड्रोन गेल्या महिन्यात मागविला होता. तो व्यवस्थित काम देत होता. पण या महिन्याच्या १८ तारखेला तो हरवला आणि मग  त्याची फिर्याद मी YYYY पोलिस स्टेशनमध्ये जाऊन तात्काळ नोंदविली होती. फिर्याद क्रमांक XXXX-NNN हा आहे. 

२७ तारखेला YYYY पोलिस स्टेशनमधून त्याची वॉरंटी चेक झाल्याचा आणि नंतर त्याची प्रायमरी बॅटरी बदलल्याचा, मेसेज मला दुसर्‍या दिवशी म्हणजे २८ तारखेला मिळाला.

नंतर मला मिळालेल्या माहितीनुसार, २७ फेब्रुवारीला पोलिसांना, बॅंडस्टँडच्या जवळपास तो ड्रोन सापडला, तेंव्हा ड्रोनची बॅटरी पूर्णपणे उतरलेली  होती. तपासाचा भाग म्हणून आम्ही XXXX ला सर्विस कॉल दिला, असे  YYYY च्या स्टेशन इनचार्जने मला सांगितले.  २९ तारखेला पोलिसांनी, तो ड्रोन माझ्या ताब्यात दिला, तेंव्हा त्यासोबत २७ तारखेचा, सर्विस इंजीनियरचा रिपोर्टही होता. त्या रिपोर्टमध्ये नवीन बॅटरी इंस्टॉल केल्याचा, पूर्ण चेकअप केल्याचा आणि इतर कोणताही दोष नसल्याचा उल्लेख आहे.  तो ड्रोन ताब्यात घेताना, मी त्याचा सिरियल क्रमांक तपासला होता आणि परवलीचा प्रश्न इनपुट करून, तो माझाच ड्रोन  आहे याची खात्री मी केली होती. घरी परतल्यावर मी त्याची टेस्टही घेतली आणि त्याची अचूकता पूर्वीसारखीच आहे असे मला आढळले.  त्यानंतर गेल्या सात दिवसात त्या ड्रोनचा व्यावसायिक वापर केलेला नाही.

२० तारखेला,  'MMMM' मंदिरातल्या सीसीटीव्ही फूटेज मध्ये, काही एक वस्तू टाकताना दिसणारा एक ड्रोन, हा माझ्या मालकीचा आहे असे सांगत, पोलिसांनी आज मला ताब्यात घेतले आहे. माझे सर्व ड्रोन्स देखील त्यांनी जप्त केले आहेत,  पण मी देवाला स्मरून सांगतो की २० तारखेला त्या मंदिरात घडलेल्या प्रकाराशी वा त्यानंतर झालेल्या दंगलीशी माझा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्षपणे कोणताही संबंध नाही.  १८ ला सकाळी हरविल्यापासून ते २९ तारखेपर्यंत हा ड्रोन  माझ्या ताब्यातच नव्हता आणि मी  कधीही, त्या मंदिरात जाण्याची वा तिथे कोणतीही वस्तू ठेवण्याची, टाकण्याची, डिलिव्हरी करण्याची, कोणतीही कमांड कुठल्याच ड्रोनला दिलेली नाही वा लोड केलेली नाही.  गेल्या सात दिवसात ड्रोन का वापरला नाही हा प्रश्न मला वारंवार विचारण्यात आला आहे त्याचे एकमेव उत्तर 'आवश्यकता भासली नाही' इतकेच आहे.

====

====
स्टेटमेंट ४ - सारांश
====
मी,  संग्राम बिभीषण टेकाडे, YYYY चा इनचार्ज पूर्ण शुद्धीत आणि स्वत:च्या अक्कलहुशारीने हे स्टेटमेंट देतो आहे.  २० फेब्रुवारीला    'MMMM' मंदिरात निषिद्ध वस्तू फेकण्याचा जो प्रकार घडला, त्याचे सीसीटीव्ही फूटेज, मागणी करूनही तात्काळ मिळू शकले नव्हते. दुसर्‍या दिवशी  दंगल उसळली आणि त्यामुळे फूटेज मिळायला आणखी चार दिवस लागले. फूटेजमध्ये ती निषिद्ध वस्तू एका ड्रोनचा वापर करून टाकण्यात आली असे उघड झाले. १८ तारखेला एक ड्रोन हरविल्याची तक्रार नोंदली गेली होती, ती माझ्या व्यवस्थित लक्षात होती, त्यामुळे त्या ड्रोनचे चित्र दाखवत, २४ फेब्रुवारीपासून, संपूर्ण परिसरात त्या दृष्टीने शोध घेतला असता, कचरा वेचणार्‍या एका स्त्रीला, तो ड्रोन सापडल्याचे उघड झाले.  त्यानंतर तो ड्रोन जप्त करून, XXXX कडून त्याचा रूटलॉग मिळविला असता, शेवटची डिलिव्हरी १९ तारखेला संध्याकाळी  केल्याचे उघड झाले आहे.   जर ड्रोन १८ तारखेलाच हरविला होता तर १९ ला डिलिव्हरी कशी याचे समाधानकारक उत्तर, धर्मापूरकर  देऊ शकलेले नाहीत.  जर व्यवसायाचा भाग म्हणून ड्रोन घेतला होता तर २९ तारखेपासून आजपर्यंत त्या ड्रोनचा वापर का केला नाही, याचे उत्तरही त्यांनी दिलेले नाही. घटना घडली, त्या २० फेब्रुवारीपासूनचा कोणताही तपशील त्या रूटलॉगमध्ये नोंदलेला नव्हता.  सबब केवळ अधिक चौकशीसाठी आम्ही त्यांना ताब्यात घेतले होते.  त्यांचे १ फेब्रुवारीपासून ते कालपर्यंतचे सर्व फोन रेकॉर्ड आम्ही मिळवले आहेत. त्या कॉलचा मागोवा घेण्याचे काम सुरू आहे. 

१९ तारखेला शेवटचे लोकेशन IIII या कुख्यात एरियातले आहे असे मला आत्ताच कळले, पण रूटलॉग मध्ये ते नोंदलेले नव्हते नाहीतर मी त्या दृष्टीने तपास केला असता. त्यामुळे ड्रोनचे हॅकिंग झाल्याचा संशय, मला आला नव्हता आणि मी त्या दृष्टीने चौकशी केलेली नाही. तशी शक्यता एक्स्पर्टने वर्तविल्याचे मला नुकतेच समजले,  पण तरीही, माझे स्टेटमेंट घेण्याचे  कारण काय याचे उत्तर, विचारल्यानंतरही मला देण्यात आलेले नाही.

======

गाईड

================
#विज्ञान_लघुकथा क्रमांक २
================

रोजच्या प्रमाणे ठीक सहा वाजता अंगकला जाग आली आणि आपले शरीर नेहेमीप्रमाणेच शक्तीने ओतप्रोत भरून गेले आहे असे त्याला वाटले.
'गुडमॉर्निंग कॅप्सुलचा हा फायदा अतिशय उत्तम आहे' त्याच्या मनात आले.  'झोपेतून उठल्यावर येणारी सुस्ती नाही, आळसावलेले शरीर नाही, त्या चहाकॉफी सारखे कोणतेही साईड इफेक्टस देखील नाहीत. '

'आता फक्त आजचा दिवस, नंतर मंगळाला कायमचा बायबाय.' पृथ्वीवर परतण्याच्या कल्पनेने त्याचे मन अधीर झाले. न राहवून त्याने एका जुन्या गाण्यावर  शीळ घालायला सुरुवात केली.

'Excitement Detected. Suggesting to follow procedure number 20.3."

हेल्थ मॉनिटरींग सिस्टीमची यंत्रवाणी घुमली आणि अंगक भानावर आला. नियमांच्या बाबतीत  *.Corp अगदी काटेकोर होती. नियमबाह्य वर्तनामुळे, कॉंट्रॅक्टचा एक दिवस वाढण्याची  शिक्षा, त्याने सुरुवातीच्या काळात अनेकदा भोगली होती.  तेंव्हा त्या शिक्षेची गंभीरता त्याच्या लक्षात आली नव्हती, पण आता वीस वर्षांपेक्षाही अधिक काळ, तेच ते गाईडचे एकसूरी काम करून, त्याचे मन अगदी विटले होते.

दररोज तेच ते Ancient Civilization Museum मधले जुने अवशेष दाखविणे,  Planet Tour मध्ये तीच ती स्थळे दाखविणे,  Haunted Tunnels चा उगाचाच आभास निर्माण केलेल्या, त्या लाव्हा ट्यूब्स मधून लोकांना फिरवून आणणे,  पर्यटकांच्या त्याच त्या प्रश्नांना उत्तरे देणे, त्यांच्याकडून चांगला फीडबॅक मिळविण्यासाठी आटोकाट प्रयत्न करणे आणि त्याहून कहर म्हणजे  Replicator चा वापर करून मूळ artefactच्या   हुबेहूब बनविलेल्या प्रतिमा, Collector's Items  म्हणून विकणे, सगळ्याचाच त्याला अक्षरश: उबग आला होता.  पण कॉंट्रॅक्टची पूर्तता केल्यावाचून इथून सुटका होणार नव्हती. 

'या नोकरीची ऑफर स्वीकारली तेंव्हा किती किती उत्साहात होतो आपण'  त्याच्या मनात आले. 'टूरवर येणार्‍यांना गाईड म्हणून यंत्रमानव का नको असतो कुणास ठाऊक ? '  त्याने दोन टूरिस्टना, आडूनआडून त्यासंदर्भात विचारले होते, पण दोघांनीही त्याच्याकडे असे दुर्लक्ष केले की, त्याला आणखी काही विचारायचे धैर्यच झाले नाही. 'न जाणो त्यांनी निगेटीव्ह फीडबॅक दिला तर  ?'

सुरूवातीला सहजपणे स्वीकारलेले नियमदेखील, त्याला आताशा फार जाचक वाटू लागले होते.  इथला आणखी एक दिवसही वाढू नये, यासाठी गेले वर्षभर तो सर्वतोपरी काळजी घेत होता.  चार महिन्यांपूर्वी मिळालेली, डबल क्रेडिट्सची ऑफर देखील त्याने नाकारली होती. काय वाटेल ते झाले तरी आता पृथ्वीवर परतायचेच असे त्याने मनाशी ठाम ठरविले होते.  तसेही त्याच्या खात्यामध्ये प्रचंड क्रेडिट्स जमा झाले होते, पृथ्वीवर त्याला हवे तिथे, अक्षरश: कोणतेही काम न करता, तो वीस एक वर्षे सहज राहू शकला असता. पृथ्वी सोडली तेंव्हा कोणतेही पाश नव्हतेच, पण आता नवीन नाती जोडण्यासाठी पुरेशी जमवाजमव झाली होती.

टूर वेळेवर आली. तेच ते उत्साहाने फसफसलेले पर्यटक. स्पेससूटला न सरावलेले पर्यटक, दीर्घ प्रवासाने काहीसे कावलेले पर्यटक. पण आज त्याने सर्वांना विशेष वागणूक दिली.  सर्व पर्यटनस्थळे मनापासून दाखविली. न कंटाळता त्यांच्या सर्व प्रश्नांना उत्तरे दिली.  दिवस कसा संपला आज त्याचे त्यालाच कळले नाही.  Performance Analyser ने  'Nearly Perfect' चे रेटिंग दिलेले त्याने पाहिले आणि तो स्वत:वरच खुश झाला.

वेगाने तो स्वत:च्या सेलमध्ये परतला, स्पेससूट उतरवून,  आज बर्‍याच दिवसांनी त्याने चवीचवीने जेवणाचा आस्वाद घेतला.   'चला शेवटचा दिवसही उत्तम पार पडला. उद्या Back to Earth.' अतिशय आनंदीत मनाने त्याने गुडमॉर्निंग कॅप्सुलची बाटली उघडली. कॅप्सुल संपलेल्या होत्या. त्याने मेडिसिन डिस्पेंसरवर नवीन बाटलीसाठी कमांड दिली.  ट्रे मध्ये आलेल्या बाटलीतली कॅप्सुल गिळताना हिचा आकार थोडा मोठा आहे असे त्याला वाटले, म्हणून त्याने बाटलीवरचे नाव निरखून पाहिले. पण नाव तेच होते. त्याच्या डोळ्यावर काहीशी गुंगी दाटून आली होती. त्याने स्वत:ला बेडवर झोकून दिले.

--

'G1.8 ची ओल्ड मेमरी आज रात्री रिस्टोअर होईल आणि G1.9 उद्यापासून कामावर रुजू होईल.'  सेक्रेटरीकडून आलेला मेसेज वाचून जुग्गानी खुश झाला. 

'डॅडसारखी दूरदृष्टी आपल्याकडे पण हवी'  त्याला वाटले.  'डॅडने याच्या क्लोनिंगचे, मेमरी रिस्टोअरचे कॉंट्रॅक्ट केले नसते तर, आता दुसरा अंगक कुठून आणणार होतो आपण ? ' 

"पुढच्या हप्त्यापासून  'मार्स विथ हयूमन टच' चे रेट, टेन परसेंट वाढव आणि त्या सिल्व्हाला विचार, याच्या क्लोनिंगचे राइट्स विकणार का"  त्याने मेसेजला रिप्लाय केला. 

====

भीती

=============
#विज्ञान_लघुकथा - १
=============

पृथ्वीवरच्या ट्रेनिंग सेशनसाठी स्वस्तिकने होकार कळवला आणि त्याचे मन एका अनामिक दडपणाने भरून गेले. आठव्या वर्षी 'ताणशमका'ची  लस टोचून घेतल्यापासून, एकदाही त्याला असे दडपण जाणवले नव्हते. तसाही डिफॉल्ट बॉडीसूट न घालता, सलग सातआठ दिवस राहण्याचा अनुभवही त्याला होता, युरोपावरच्या 'पृथ्वी  प्रतिरूप कोशा'मध्ये, त्याने तो अनुभव अनेकदा घेतला होता, आणि पृथ्वीवर जाऊन, तिथल्या मानव अभयारण्यात तब्बल एक महिना काढायचा म्हणजे थोडा वेगळा प्रकार असणार आहे याचा त्याला अंदाज आला होता.

ExpoPlanetary Habitation Program ला त्याने प्रवेश घेतला, तेंव्हाच हे ट्रेनिंग या कोर्सचा भाग आहे याची कल्पना त्याला देण्यात आली होती. त्यामुळे पृथ्वीवर प्रत्यक्ष जाण्याची वेळ येईल, तेंव्हा आपल्याला असे काहीतरी वाटेल, असे त्याला अजिबात वाटले नव्हते. शिवाय अभयारण्यातल्या अनुभवाचे सर्व Brain Feed, त्याने स्वत:च्या बाह्यमेंदूत साठवले होते. त्यामुळे असे का वाटावे याचे कारण काही त्याला उमगेना. न राहवून तो Personal Health Pod मध्ये शिरला.  PHP च्या स्क्रीनवर 'अज्ञाताची भीती' असे कारण झळकले आणि त्याचे दडपण वाढले.

शेवटचा पर्याय म्हणून, त्याने Brain Feed Update ची विनंती पाठविली. Update पूर्ण झाली आणि घाईघाईत त्याने Health Pod वरचे Rescanning चे बटन दाबले. PHP च्या स्क्रीनवरचे शब्द बदलले,  त्या दडपणाचे संभाव्य कारण तिथे झळकले.

"यंत्रविरहित वातावरणात, अनोळखी मानवसमूहासोबत जगण्याची भीती"

====