युद्धार्थं : भाग ३

 

=====================

युद्धार्थं : भाग ३  

=====================

काही सहस्र वर्षांपूर्वी

....

परतीच्या प्रवासात अर्जुनाला काहीतरी अत्यंत तेजस्वी, प्रकाशमान अशी गोष्ट दिसली. 

हे काय आहे असे तो मातलीला विचारणार तोच त्याच्या दिसले की ते एक विशाल नगर आहे आणि ते अवकाशात भ्रमण करत आहे. 

त्या नगराकडे अर्जुनाचे लक्ष  खिळलेले पाहून, मातलीने त्या नगराचा इतिहास अर्जुनाला सांगितला. 

मातलीने त्याला सांगितले की पुलोमा आणि कालकी ह्या दोन असुर स्त्रियांनी दीर्घकाळ तपश्चर्या करून ब्रह्मदेवांकडून ते नगर प्राप्त केले आणि  असा वर मागितला की त्यांच्या पुत्रांना देव, राक्षस आणि सर्पलोकातील कुणीही मारू शकणार नाही वा दु:खही  देऊ शकणार नाही. त्यांनी  ब्रह्मदेवांकडे असेही मागितले की त्यांचे नगर अतिशय रमणीय असेल आणि ते विविध रत्नांनी परिपूर्ण असेल, समृद्ध असेल. तसेच ते आकाशगामी असेल, अर्थात आकाशातच भ्रमण करेल आणि ह्या नगराचा नाश कोणतेही  देव-देवता, यक्ष, गंधर्व, सर्प, राक्षस वा अन्य असुर, ह्यापैकी कुणीही करू शकणार नाही. (४) 

तेव्हां ब्रह्मदेवांनी त्यांच्या इच्छेनुरुप  सर्व गुणांनी युक्त, समृद्ध, रोगरहित असे आकाशगामी नगर त्यांना दिले. त्या नगराचे नाव हिरण्यपूर असे होते आणि तिथे देवांना प्रवेश वर्ज्य होता. कालकेय आणि पौलोम नामक असुर त्या नगराचे रक्षणकर्ते होते. 

मातली म्हणाला "फार पूर्वीच ब्रह्मदेवांनी, एका मानवाच्या हातून ह्या नगराचा विनाश होईल असे योजले होते. त्यामुळे तू वज्रास्त्राचा पुनश्च उपयोग कर आणि  ह्या नगराचा विनाश कर."

मातलीकडून त्या नगराचा इतिहास जाणल्यानंतर, अर्जुनाने मातलीस त्यांच्या रथास त्या नगराकडे नेण्यास सांगितले. मग अर्जुन मातलीला म्हणाला "माझ्याकडील अस्त्रांचा उपयोग करून, देवांचा द्वेष करणार्‍या त्या पापी असुरांचा आणि हिरण्यपूराचा, मी आता विनाश करेन. 

मातलीने त्यांच्या रथास हिरण्यपुराच्या जवळ नेताच त्या असुरांची एक सेना विचित्र वस्त्रे, आभूषणे आणि शरीरकवचे परिधान करून, विविध रथात बसून युद्धासाठी सज्ज झाली. अत्यंत वेगाने त्यांनी अर्जुनावर त्यांच्या विविध शस्त्रांचा मारा सुरू केला. त्यावेळी अर्जुनाने त्याची सर्व शस्त्रविद्या, अस्त्रविद्या वापरत, सतत रथाला फिरता ठेवत, बाणांचा वर्षाव करत आणि त्यायोगे त्या असुरांना भ्रमित करत लढण्यास प्रारंभ केला. त्यामुळे कुंठीत आणि भ्रमित झालेले ते असुर परस्परांशीच लढू लागले आणि अर्जुनाच्या बाणांचेही लक्ष्य होऊ लागले. 

जेव्हां त्या असुरांच्या लक्षात आले की ह्या युद्धात आपली बरीच हानी होत आहे, तेव्हां त्या असुरांनी पुन्हा त्यांच्या नगरात प्रवेश केला. तदनंतर त्यांची माया वापरून त्या नगराचे कधी भूमीवर, कधी समुद्रात तर कधी आकाशात असे भ्रमण होऊ लागले. ते कधी सरळ उडत होते तर कधी तिरके होऊन उडत होते. तेव्हां अर्जुनाने अनेक अस्त्रांचा वापर करून, त्या नगराचा मार्गच पूर्णपणे रोखला, तसेच त्याचे आकाशातील भ्रमणही थांबवले. अशा रितीने ते नगर एका जागी कुंठित झाल्यावर, अर्जुनाने दिव्यास्त्रांचा वापर करून, त्या नगरावर असे प्रहार केले की अंतिमत: ते नगर भग्न होऊन पृथ्वीवर कोसळले. 

ते नगर पृथ्वीवर कोसळताच, मातलीने त्यांच्या रथास अत्यंत वेगाने पृथ्वीतलावर आणले आणि त्यांच्या कोसळलेल्या नगरासमोर उभे केले. अर्जुनाला असे दिसले की त्या असुरांची एक विशाल कवचधारी सेना, त्याच्याशी लढण्यासाठी पूर्णपणे सिद्ध आहे. त्यांचे मुकुट,कवच आणि ध्वज अतिशय विचित्र होते. त्यावेळी अर्जुनाला वाटले की सामान्य अस्त्रांचा वापर करून ह्यांचा पराभव अशक्य आहे, तेव्हां अर्जुनाने क्रमक्रमाने अत्यंत तेजस्वी दिव्यास्त्रांचा वापर करत, त्यांच्यावर आक्रमण करण्यास आरंभ केला. पण काही वेळाने अर्जुनाने ताडले की ते असुर युद्धकलेत अतिशय कुशल आहेत आणि ते अस्त्रविद्येतही निपुण आहेत. अर्जुनाला वाटले की हे युद्ध असेच सुरू राहिले तर कदाचित आपलाच पराभव होण्याची शक्यता आहे. 

तेव्हां अर्जुनाने रुद्राचे स्मरण करून, जगाच्या कल्याणासाठी साह्यभूत होण्यासाठी, त्याची प्रार्थना केली आणि रुद्रास्त्र नामक एका घोर दिव्यास्त्राला, त्याच्या धनुष्यावर बाण चढवून आवाहन केले. (५) 

त्या अस्त्राला बाणावर अभिमंत्रित करताच, तीन मस्तके, तीन मुखे, नऊ डोळे, सहा भुजा असलेला आणि अग्निप्रमाणे प्रदीप्त शिरोभाग असणारा व सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असलेला, लपलपत्या जिभेचा एक महानाग अर्जुनाच्या दृष्टीस पडला. ते पाहताच अर्जुनाने त्रिनेत्र महादेवाचे स्मरण करत आणि समस्त असुरसेनेचा विनाश करण्याचा संकल्प करत, ते अस्त्र असुरसेनेवर सोडले. 

त्या अस्त्रप्रयोगानंतर अगणित चित्रविचित्र प्राणी आणि राक्षस निर्माण झाले आणि त्या असुरसेनेचा वध करू लागले. त्याचवेळी अर्जुनाने त्याच्या धनुष्यावरूनही बाणांचा वर्षाव केला. एकत्रितरित्या होणार्‍या ह्या सर्व आक्रमणामुळे, भूमीवरील तसेच आकाशगामी असलेले असंख्य असुर नष्ट झाले आणि भूमीवर कोसळले. 

केवळ एका अस्त्रप्रयोगाने, भूमीवर कोसळणारे आकाशगामी असुर आणि त्या असुरसेनेचा विनाश पाहून, स्तिमित झालेल्या अर्जुनाने पुन्हा एकदा, त्रिपुरांतक महादेवांना मनोमन वंदन केले. त्या असुरसेनेचा विनाश होताच असंख्य स्त्रिया विलाप करत त्या भग्न झालेल्या नगरातून बाहेर आल्या आणि ज्यांचे पती,पुत्र,पिता मारले गेले होते त्यांच्यासाठी त्या शोक करू लागल्या. 

त्या दोन्ही युद्धातील अर्जुनाचा पराक्रम पाहून हर्षित झालेल्या मातलीने अर्जुनाची सुयोग्य स्तुती केली.  

नंतर अर्जुनाला प्रसन्नचित्त पाहून मातलीने त्यांच्या रथास तात्काळ इंद्रलोकाच्या दिशेने नेले. इंद्रलोकात परतल्यावर दोन्ही युद्धांचा संपूर्ण वृत्तांत मातलीने इंद्रदेवांना कथन केला. तेव्हां इंद्रदेवांनी सुद्धा अर्जुनाची विविध प्रकाराने प्रशंसा केली. त्याचवेळी त्यांनी अर्जुनाला असेही सांगितले की ह्या पुढे होणार्‍या युद्धांमध्ये ह्या अस्त्रांचा प्रयोग, अत्यंत सावध राहून आणि स्थिरबुद्धीने करायचा आहे, हे तुझा चित्तात सदैव राहो. 

त्यानंतर अर्जुनाने काही काळ इंद्रलोकात व्यतीत केला. पण अर्जुन देहाने इंद्रलोकात वावरत असला तरी त्याचे मन परतीच्या प्रवासाचा विचार करत आहे, हे इंद्रदेवांनी ताडले. तो स्वत:हून विचारत नसल्याने, त्यांनी अर्जुनाला सांगितले की आता त्याने  पृथ्वीवर परतावे. पडत्या फळाची आज्ञा घेत, अर्जुन इंद्रदेवांच्या  रथात बसून, वनात राहणार्‍या आपल्या भावांकडे परतला. 

अर्जुनाने इंद्रलोकात आणि युद्धात जो काळ व्यतीत केला, त्या काळात पृथ्वीवर उणीपुरी पाच वर्षे लोटली होती ! 

---------------------------------------

सहलेखक : विकास द. बापट आणि बिंग को-पायलट

=======================

अवांतर : 

(४)

विज्ञानात, तंत्रज्ञानात झालेल्या प्रगतीच्या पार्श्वभूमीवर, जलाधिष्ठित नगरे किंवा आकाशगामी नगरे ह्या केवळ कल्पनांच्या भरार्‍या आहेत, असे मानण्याचे कोणतेही कारण मला दिसत नाही.  

माझ्या vidnyansrushti ह्या ब्लॉग मधल्या एका लेखांकात मी लिहिलेले एक वाक्य इथे पुनश्च उद्धृत करत आहे. 'विज्ञानाचा आणि पर्यायाने तंत्रज्ञानाचा उगम, विकास, वापर व लोप ही वारंवार घडणारी प्रक्रिया आहे.' 

अव्याहतपणे चालणार्‍या ह्या चक्रीय प्रगतीचा आणि तदनंतरच्या विनाशाचा उद्देश, सध्या आपल्याला ज्ञात नाही; म्हणजे तसे काही अस्तित्वातच नाही, असे ठामपणे मानणे वा ठासून सांगणे, हे एकाप्रकारे मानवी बुद्धीचे औद्धत्य आहे.  शिवाय, ह्या चक्रीय आवर्तनाच्या विविध टप्प्यांवर, दरवेळेस उलगडलेले, ज्ञात झालेले विज्ञानच जर  भिन्नभिन्न असू शकते, तर शोधले गेलेले, ज्ञात झालेले तंत्रज्ञान वेगवेगळे असणे, ही काही फारशी अचंबित करणारी गोष्ट ठरू नये.

(५) साध्याशा दिसणार्‍या बाणाने इतके प्रचंड परिणाम करणारे अस्त्र कसे काय असू शकते, हा प्रश्न प्रचंड वेगाने होत असलेल्या तंत्रज्ञानातील प्रगतीमुळे खरंतर संपुष्टातच आला आहे; आणखी काही शतकांनी तर असा प्रश्न निव्वळ अज्ञानमूलक ठरण्याचा संभव आहे. 

Voice Activated Weapons (वाण्युत्प्रेरितास्त्रे ?)  ही आजच्या तंत्रज्ञानाच्या आवाक्याबाहेरची गोष्ट नाही. Neural Interface for Weapon Activation (or Thought Activated Weapons) (चेतोत्प्रेरितास्त्रे ?/ मानसोत्प्रेरितास्त्रे ?) चे तंत्रज्ञान सुद्धा काही दशकात प्रत्यक्षात येईल, अशी चिन्हे आहेत. निसर्गाच्या शक्तींना, पंचमहाभूतांच्या अविष्कारांना,  आपण आपल्या कामासाठी आजही वापरतो. 

पोलादी पटलामागे विकसित झालेल्या आणि वापरण्याजोग्या असलेल्या काही पंचमहाभूताधारित शस्त्रांची माहिती ,पुरेसा आणि योग्य दिशेने शोध घेतला तर, अर्धवट स्वरुपात का होईना, पण मिळू शकते. आज त्या पंचमहाभूतांच्या मानवनिर्मित अविष्कारांमध्ये  कदाचित पुरेशी अचूकता नसेल, त्यांचे परिणाम आज कदाचित अनियंत्रित असतील, पण निकटच्या काळात नियंत्रण आणि वर्धनक्षमता (Scalability) ह्या दोन्ही गोष्टी साध्य होतील, ह्यात मला तरी शंका वाटत नाही. 

पण मूळ प्रश्न, केवळ त्या अस्त्रांची क्षमता साध्य करणे हा नसून, रामायण, महाभारत आणि इतर तत्सम पुराणैतिहासिक ग्रंथातून त्या अस्त्रांचा वापर करण्यासाठी घालून दिलेल्या नियमांचा आणि कुणाच्या हाती त्या अस्त्रांचे नियंत्रण असावे, ह्याची पात्रता ठरविण्याचा अधिक आहे. 

ह्या वा तत्सम ग्रंथांमधून, जेव्हां ह्या अस्त्रांच्या हस्तांतरणाचे उल्लेख येतात, तेव्हां ज्याला हस्तांतरण करायचे आहे, त्याची पात्रता तर जोखली जातेच; पण हस्तांतरण करताना आणि नंतरही बहुसंख्य वेळा त्या अस्त्रासंबंधीचे नियम,संयम ह्यांचा उल्लेख स्पष्टपणे दिसतो. क्वचितप्रसंगी अस्त्रांचा नियमापलिकडे जाणारा अयोग्य प्रयोग हा दंडास,शिक्षेस, शापास कारणीभूत ठरल्याचे उल्लेखही आढळतील. मात्र इंद्रलोकातून परतल्यावर, अर्जुनाने त्याच्या भावांसमोर सादर केलेली अस्त्रविद्येची  प्रात्यक्षिके, केवळ चेतावणीवर (पर्यायाने केवळ कानउघाडणीवर) निभावल्याचा उल्लेख आहे. 

दुर्दैवाने,आज ह्या नैतिक चौकटींचाच अभाव असल्याचा प्रत्यय वारंवार येत आहे. अशावेळी केवळ निरीक्षणाच्या भूमिकेत राहू इच्छिणार्‍या; काही 'अमानवी' (आणि कदाचित पृथ्वीहितैषी) शक्तींचे लक्ष तिथे वेधले जाईल, ही शक्यता कुठल्या आधारावर नाकारावी ? 

========================

=====

क्रमश: 

=====